Reportage: de bouw van een STORK-dieselmotor in 1:15

Uitgave en ontwerp

Ter gelegenheid van het 150 jaar bestaan in 2018 van de Stork Machinefabriek in Hengelo is een bouwplaat uitgegeven van een Stork-dieselmotor.

Deze speciale jubileumuitgave is het resultaat van een samenwerking tussen Jeroen van den Worm (World of Paperships) en Wim van der Meer (Scaldis).

Wim van der Meer geeft sinds een paar jaar een herdrukversie uit in schaal 1:10 van een in ca. 1960 gepubliceerde bouwplaat van deze motor.

Deze herdrukbouwplaat is door Jeroen van den Worm verkleind naar een schaal van 1:15 en grafisch onderhanden genomen.  Ondermeer door het opfrissen van de kleuren en het ontwerpen van een feestelijke jubileumverpakking. Daarnaast heeft hij de oorspronkelijke handleiding uitgebreid met praktische tips en wenken voor het rillen, snijden en vouwen om een mooi eindresultaat te krijgen.


De eerste uitgave
De oorspronkelijke uitgave uit 1960 is ontworpen door H.G. Kaptein van Reclamestudio Hengelo.
Henk Kaptein was een technisch illustrator, wat tot uiting komt in de stijl van de bouwplaatafbeeldingen. De lijnvoering, de schaduwwerking met volvlakken en plakraster en de arceringen voor de “ronde” pijpen is typisch voor het pre-digitale tijdperk. Het is nog echt handwerk met tekenpen langs liniaal en cirkelsjabloon.

De Stork-dieselmotor RHo216k
Dit type snellopende dieselmotor werd tussen 1950 en 1970 gebouwd bij de Stork-vestiging in Zwolle.

Het bouwplaatmodel is type RHo216k. Daarin staat de ‘R’ voor Ricardo (een wijze van brandstof inspuiting en verneveling);
‘Ho’ betekent hogedruk oplading (door een uitlaatgasturbine); ‘216’ duidt aan 6 cilinders met een diameter van 210 mm en tenslotte de ‘k’ geeft aan dat de aangezogen en gecomprimeerde verbrandingslucht nog luchtgekoeld wordt.

De Stork RHo210k was verkrijgbaar met 5, 6, 7 of 8 cilinders, met een vermogen van 71- 85 pk per cilinder, bij toerentallen van 600-750 omw/min. Ze werden vooral toegepast voor scheepsvoortstuwing en, met aangekoppelde generator, voor opwekking van elektrische energie.


De bouwplaatset
De bouwplaatset omvat 9 bladen, formaat A4 (210 x 297 mm), met 103 genummerde onderdelen waarvan een aantal in 2- en 6-voud, wat het totaal op ca. 170 losse onderdelen brengt.

Het ‘karton’ is 250 grams papier; enkelzijdige inkjetprints. Dit gramsgewicht is prima voor de platte vlakken en de grotere ronde onderdelen als turbo, luchtfilter en vliegwiel. Maar voor onderdelen met een kleine radius (straal kleiner dan 9 mm) is het te dik. Vooral de lange inlaatluchtbuis (nr. 87)* is moeilijk goed glad te rollen. De toelichting en bouwinstructie beslaat 4 pagina’s A4.


Voor de bouwinstructie is de oorspronkelijke 1960-uitgave gebruikt, twee pagina’s puur tekst, in volgorde van werken.
Ter verduidelijking van vorm en samenstelling van een specifiek onderdeel staan dan op de onderdelenbladen verspreid kleine illustraties. Eén zwart/wit-afbeelding brengt 
de complete motor aan in- en uitlaatzijde in beeld.
Op het titel- en achterblad staan kleuren-foto’s met zicht op de brandstofpompzijde.

Deze tekst- en beeld-informatie is summier, net voldoende om het model te maken, maar ideaal vind ik het niet.


Ik ben nogal visueel ingesteld en heb daarom eerst van verschillende beschrijvende instructie-alinea’s  een reeks kleine illustraties getekend om inzicht te krijgen. Daarna pas de zaak aan elkaar geplakt. Dat is handig bij deelsamenstellingen zoals de drukvuleenheid en de luchtkoeler.
Toch is het nog fout gegaan, want van het deksel (nr. 71)* van het luchtfilter is ‘onder’ en ‘boven’ verwisseld waardoor de schaduw verkeerd valt . Ik heb het maar zo gelaten, want naderhand herstellen blijft zichtbaar en het wordt er niet fraaier op.
*(nr.xx) : onderdeelnummer op de bouwplaat.


Het model
De detaillering met kleine, losse onderdelen aan of op het model is beperkt. Het moest wel eenvoudig blijven, want de bouwplaat is indertijd als promotiemiddel voor Stork Dieselmotoren Zwolle ontworpen. Dan moet je rekening houden met een bescheiden handvaardigheid van de ontvanger. Dus geen gepriegel met knippen en plakken en daarom ruim bemeten in schaal 1:10. In tegenstelling tot dit jubileummodel, dat is in schaal 1: 15.

Aan de uitwerking van de kleine onderdelen en details kun je zien dat ontwerper Henk Kaptein illustrator is. Met schaduwen worden reliëf, opliggende panelen en rondingen gesuggereerd.  De zes hogedruk brandstof-pompen met leidingen en regelapparatuur zijn als platte illustraties met glimlijntjes op één decorstrook (nr.98)* getekend. Deze geplaatst vóór de cilinderkoppen levert een realistische impressie op.
Dezelfde oplossing voor de koelwaterbuizen en de in- en uitlaatbochten.
Getekend met arceringen voor de suggestie van rondingen en als plat onderdeel uitgevoerd door beeld en spiegelbeeld tegen elkaar te plakken.

Samenvattend: het is weer eens een ander onderwerp dan schip, vliegtuig of bunker.
Ik heb met veel plezier deze kartonnen dieselmotor gebouwd. Als je de volgorde van de bouwhandleiding volgt en eerst goed controleert of het onderdeel past en de positie qua ‘onder/boven’ klopt, ervaar je geen onoverkomelijke problemen.

Lex Tempelman

(dit artikel is ook gepubliceerd in Bouwplaten
Bulletin 2021/Nr.1)

Voor versteviging van het motorblok zijn driehoekprofielvlakken aan de binnenkant gelijmd. Het levert een strak en vormvast model op.

Het uiterlijk van het model verbetert zienderogen als je met penseel en plakkaat-verf de snijkanten en vouwlijnen met licht- of donker geel/grijs overschildert. Dat geldt vooral voor de lelijke gestippelde vouwlijnen.


Bouwplaat verkrijgbaar:
- in schaal 1:15 bij
www.worldofpaperships.nl
- in schaal 1: 10 bij
www.scaldismodelclub.nl



Maak jouw eigen website met JouwWeb